Η συζήτηση για την πολιτική άμυνα και την προστασία του άμαχου πληθυσμού δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ή ανθρωπιστικό ζήτημα. Στην πραγματικότητα, συνδέεται άμεσα με την επιχειρησιακή ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων. Στην περίπτωση της Κύπρου, η έλλειψη επαρκούς δικτύου καταφυγίων και η περιορισμένη ενημέρωση των πολιτών για την καταλληλότητά τους δημιουργούν ένα κρίσιμο πρόβλημα που επηρεάζει όχι μόνο την ασφάλεια των πολιτών αλλά και την αποτελεσματικότητα της επιστράτευσης της Εθνικής Φρουράς.
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, στην Κύπρο υπάρχουν περίπου 2.500 καταφύγια, τα οποία μπορούν να καλύψουν μόλις 40-45% του πληθυσμού.
Αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση γενικευμένης κρίσης ή πολεμικής σύρραξης, εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες δεν γνωρίζουν πού μπορούν να προστατευθούν.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό. Είναι κυρίως επιχειρησιακό.
Η ψυχολογία του εφέδρου στρατιώτη
Η δομή της άμυνας της Κύπρου βασίζεται σε μεγάλο βαθμό:
• στους εφέδρους
• στους εθνοφύλακες
• στην ταχεία επιστράτευση.
Σε συνθήκες κρίσης, η επιτυχία της επιστράτευσης εξαρτάται από έναν κρίσιμο παράγοντα: την ψυχολογική διαθεσιμότητα του προσωπικού να εγκαταλείψει την οικογένειά του και να παρουσιαστεί στη μονάδα.
Όταν όμως ένας έφεδρος:
• δεν γνωρίζει πού θα πάνε τα παιδιά του,
• δεν έχει σαφή εικόνα αν υπάρχει διαθέσιμο καταφύγιο,
• ή αμφιβάλλει για την καταλληλότητα των εγκαταστάσεων,
τότε δημιουργείται ένα φυσιολογικό δίλημμα: οικογένεια ή καθήκον;
Σε πραγματικές πολεμικές συνθήκες, αυτό το δίλημμα μπορεί να καθυστερήσει ή ακόμη και να αποτρέψει την έγκαιρη παρουσίαση προσωπικού στις μονάδες.
Επιπτώσεις στην επιχειρησιακή ετοιμότητα
Η αβεβαιότητα για την ασφάλεια των οικογενειών των εφέδρων μπορεί να προκαλέσει:
1.Καθυστέρηση επιστράτευσης
Σε περίπτωση αιφνιδιαστικής κρίσης, ακόμη και λίγες ώρες καθυστέρησης μπορεί να είναι κρίσιμες για:
• την ανάπτυξη μονάδων
• την επάνδρωση οπλικών συστημάτων
• την οργάνωση άμυνας.
2. Μείωση διαθεσιμότητας προσωπικού
Ορισμένοι έφεδροι ενδέχεται να παραμείνουν με τις οικογένειές τους μέχρι να εξασφαλίσουν την ασφάλειά τους.
3. Αποδιοργάνωση τοπικής άμυνας
Οι εθνοφύλακες αποτελούν συχνά την πρώτη γραμμή αντίδρασης σε τοπικό επίπεδο. Αν αυτοί καθυστερήσουν να παρουσιαστούν, η άμυνα συγκεκριμένων περιοχών αποδυναμώνεται.
4. Επιχειρησιακό στρες
Η συνεχής ανησυχία για την οικογένεια επηρεάζει:
• τη συγκέντρωση
• τη λήψη αποφάσεων
• την ψυχολογική αντοχή του στρατιώτη.
Στην στρατιωτική ψυχολογία, η ασφάλεια της οικογένειας θεωρείται κρίσιμος παράγοντας για τη μαχητική αποτελεσματικότητα.
Το πρόβλημα της ενημέρωσης
Ένα δεύτερο σημαντικό ζήτημα είναι η ελλιπής γνώση των πολιτών για τα καταφύγια.
Παρά την ύπαρξη εφαρμογών ή καταλόγων, μεγάλο μέρος του πληθυσμού:
δεν γνωρίζει πού βρίσκεται το πλησιέστερο καταφύγιο
δεν γνωρίζει αν υπάρχει θέση
δεν γνωρίζει αν είναι λειτουργικό.
Σε πραγματικές συνθήκες κρίσης, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:
• πανικό
• κυκλοφοριακή συμφόρηση
• αυθόρμητες μετακινήσεις πληθυσμού.
Όλα αυτά δημιουργούν επιπλέον προβλήματα στην στρατιωτική κινητοποίηση.
Ο φαύλος κύκλος πολιτικής άμυνας και στρατιωτικής ετοιμότητας
Η πολιτική άμυνα και η στρατιωτική ετοιμότητα δεν είναι ανεξάρτητα συστήματα.
Αντίθετα, λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία.
Όταν:
• οι πολίτες αισθάνονται ασφαλείς
• γνωρίζουν πού να πάνε
• υπάρχει οργανωμένος σχεδιασμός
τότε:
• οι έφεδροι παρουσιάζονται ταχύτερα
• οι μονάδες επανδρώνονται πλήρως
• η άμυνα λειτουργεί αποτελεσματικά.
Αντίθετα, όταν επικρατεί αβεβαιότητα, το πρόβλημα μεταφέρεται άμεσα στο επιχειρησιακό επίπεδο.
Τι θα έπρεπε να γίνει
Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα απαιτούνται συγκεκριμένα μέτρα:
1.Χαρτογράφηση και διαφάνεια:
Δημόσια και ξεκάθαρη καταγραφή:
• τοποθεσίας καταφυγίων
• χωρητικότητας
• καταλληλότητας.
2. Σύνδεση καταφυγίων με επιστράτευση
Κάθε οικογένεια εφέδρου να γνωρίζει σε ποιο καταφύγιο ανήκει.
3. Τακτικές ασκήσεις πολιτικής άμυνας
Όπως υπάρχουν στρατιωτικές ασκήσεις, πρέπει να υπάρχουν και:
• ασκήσεις καταφυγίων
• ασκήσεις εκκένωσης.
Συμπέρασμα
Η προστασία του άμαχου πληθυσμού δεν είναι μόνο ανθρωπιστική υποχρέωση ενός κράτους. Είναι επίσης κρίσιμος παράγοντας για την αποτελεσματικότητα της άμυνας του.
Όταν οι έφεδροι στρατιώτες γνωρίζουν ότι οι οικογένειές τους είναι ασφαλείς, μπορούν να ανταποκριθούν άμεσα στο καθήκον τους. Όταν όμως επικρατεί αβεβαιότητα για την ασφάλεια των πολιτών, η αβεβαιότητα αυτή μεταφέρεται αναπόφευκτα και στο πεδίο της άμυνας.
Η ενίσχυση των καταφυγίων και η σωστή ενημέρωση του πληθυσμού δεν αποτελούν μόνο μέτρα πολιτικής προστασίας.
Αποτελούν ουσιαστικά μέτρα ενίσχυσης της επιχειρησιακής ετοιμότητας της χώρας.
Δημήτρης Κουμή Υποψήφιος Βουλευτής Αμμοχώστου – ΔΗΣΥ
