Με μία λακωνική αναφορά, επ’ ευκαιρία της διεθνούς Ημέρας για την Προστασία της Θάλασσας, ο Πάπας Φραγκίσκος τόνισε: «H θάλασσα πηγαίνει τη σκέψη μου πολύ μακριά, πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη και την Αγία Σοφία, και είμαι πολύ πονεμένος».
Η παρέμβαση του Πάπα πραγματοποιήθηκε παρ’ όλο που σχεδόν όλοι οι παρατηρητές προέβλεπαν ότι δεν θα γίνει για να μη δημιουργηθούν προβλήματα στη μικρή καθολική κοινότητα που ζει στην Τουρκία.
Τι επιδιώκει ο Ερντογάν;
Η απόφαση του τουρκικού Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) που εκδόθηκε την Παρασκευή ανατρέπει επί της ουσίας την απόφαση του Ατατούρκ. Και παρότι, όπως γράφει το Bloomberg, ήταν λιγότερο δραματική από την άλωση της Κωνσταντινούπολης, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θέλησε να την παρουσιάσει ως μια «ιστορική στιγμή» για τη χώρα του.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που ο Τούρκος πρόεδρος επέλεξε την 24η Ιουλίου για να ανοίξει την Αγία Σοφία για προσευχή. Πρόκειται για την ίδια ημέρα που το 1923 υπεγράφη η Συνθήκη της Λωζάννης, την οποία τόσες φορές στο πρόσφατο παρελθόν έχει αμφισβητήσει ο Ερντογάν.
«Για τους συντηρητικούς Τούρκους, η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί είναι μια ιστορική στιγμή» είπε ο Μουσταφά Ακιόλ, αναλυτής του Ινστιτούτου Cato, ενός think tank στις ΗΠΑ, εξειδικευμένος στο Ισλάμ.
«Πιστεύουν σε αυτό που χαρακτηρίζουν “το δικαίωμα του σπαθιού”, δηλαδή το δικαίωμα να μετατρέψουν την εκκλησία σε τέμενος ως αποτέλεσμα της κατάκτησης (σ.σ. της Κωνσταντινούπολης)» είπε ο αναλυτής το Bloomberg, και συνέχισε:
«Η Τουρκία έχει το κυριαρχικό δικαίωμα να κάνει ό,τι θέλει. Αλλά τους ρωτώ: τι θα κάνουν σε περίπτωση που το Ισραήλ κάνει κάτι στο τέμενος Αλ- Άκσα; Θα είναι και αυτό “δικαίωμα του σπαθιού”;».
Η Αγία Σοφία δεν είναι, φυσικά, ο μόνος χριστιανικός ναός ή τέμενος που αλλάζει καθεστώς.
Σε χριστιανικό ναό μετατράπηκε προ ετών και το μεγάλο τέμενος στην Κόρδοβα της Ισπανίας. Ποια είναι, όμως, η ειδοποιός διαφορά;
«Οι μουσουλμανικές εικόνες παραμένουν για να τις δουν οι πάντες» εξηγεί ο Ακιόλ, συμπληρώνοντας πως το Ισλάμ δεν επιτρέπει τις χριστιανικές αγιογραφίες και παραμένει ασαφές ποια θα είναι η τύχη τους στην Αγία Σοφία.
Την Παρασκευή, ο Ερντογάν δήλωσε πως η Αγία Σοφία θα «διατηρήσει το στάτους της ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς» ενώ δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου αναφέρουν πως οι αγιογραφίες θα καλυφθούν με κουρτίνες ή ξύλινα παραβάν ενώ θα αξιοποιηθεί και η τεχνολογία του φωτισμού για να «κρυφτούν» κατά τη διάρκεια της προσευχής.
Αναμενόμενη και πολιτική απόφαση
Για αρκετούς αναλυτές ανά τον κόσμο, η απόφαση αυτή του Ερντογάν ήταν μάλλον αναμενόμενη και φυσικά πολιτική.
Όπως άλλωστε ήταν και η απόφαση του Ατατούρκ, που άνοιξε το δρόμο για την υπογραφή αμυντικής συμφωνίας με την Ελλάδα, σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο.
Η δημοτικότητα του Ερντογάν βρίσκεται στο ναδίρ το τελευταίο διάστημα, κυρίως λόγω των οικονομικών δεινών που αντιμετωπίζει η Τουρκία, και ο ίδιος φαίνεται να πιστεύει πως η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί θα ενισχύσει το προφίλ του.
«Η κίνηση αυτή του Ερντογάν είναι πολύ πιθανό να οξύνει τις ήδη προβληματικές σχέσεις με την Ελλάδα, για την οποία η Αγία Σοφία έχει ειδικό βάρος και θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία της ορθοδοξίας» εξηγεί το Bloomberg, συμπληρώνοντας πως το τελευταίο διάστημα οι σχέσεις των δύο χωρών είναι τεταμένες.
«Είναι σοκαριστική απόφαση για διάφορους λόγους» είπε ο Τζέιμς Κερ Λίντσεϊ, επισκέπτης καθηγητής του London School of Economics και εξειδικευμένος σε θέματα ασφάλειας στην νοτιοανατολική Ευρώπη.
«Απλά συμβάλλει στην επιδείνωση των σχέσεων Αθήνας και Άγκυρας που βλέπουμε τα τελευταία χρόνια και είναι κάτι το οποίο γίνεται εσκεμμένα για να ισοπεδωθούν και τα τελευταία ψήγματα εμπιστοσύνης» τόνισε χαρακτηριστικά ο ίδιος.
Ο αρθρογράφος της βρετανικής εφημερίδας «The Observer», την κυριακάτικης έκδοσης του «Guardian», Κενάν Μαλίκ δίνει μια άλλη διάσταση στην προκλητική απόφαση του Τούρκου προέδρου.
«Οι πέτρες, οι κολώνες και τα ψηφιδωτά της Αγίας Σοφίας αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα της τουρκικής και ευρωπαϊκής ιστορίας, των παραδόσεων του χριστιανισμού και του ισλάμ. Απλά και μόνο η ύπαρξή της επιπλήττει την προσπάθεια του Ερντογάν να απαλλάξει την ιστορία από αυτή την πολυπλοκότητα και να δημιουργήσει ένα μοναδικό, μυθικό παρελθόν».
